Người dân Bát Tràng và nhiều làng nghề khác đã tìm hướng đi mới chủ động khai thác hiệu quả thị trường trong nước. Việc mở rộng liên kết, quảng bá và giới thiệu sản phẩm thông qua du lịch, xây dựng thương hiệu, cải tiến mẫu mã sản phẩm đáp ứng nhu cầu khách hàng trong và ngoài nước...

Người dân Bát Tràng và nhiều làng nghề khác đã tìm hướng đi mới chủ động khai thác hiệu quả thị trường trong nước. Việc mở rộng liên kết, quảng bá và giới thiệu sản phẩm thông qua du lịch, xây dựng thương hiệu, cải tiến mẫu mã sản phẩm đáp ứng nhu cầu khách hàng trong và ngoài nước.

Cuối năm, con đường chính từ đầu làng nghề Bát Tràng tấp nập và rộn ràng với chừng dăm xe tải các loại đang bốc hàng. Gần khu chợ gốm sứ sát ngay bến xe buýt, từng nhóm khách nước ngoài rảo bộ ngắm các món hàng lưu niệm. Cạnh đó, lại có chừng 20 em học sinh tiểu học theo cô giáo xuống xưởng học vẽ, tự làm cho mình những con thú nhỏ vừa chơi vừa làm quà tặng dịp Nô-en...

Anh Phùng Quang Điện, chủ cơ sở sản xuất gốm sứ Điện Đảm một trong hàng trăm cơ sở ở Bát Tràng, đang bận rộn với mẻ gốm gồm hàng chục loại mặt hàng gia dụng. Chỉ tay lô sản phẩm "phôi" còn nằm trên giàn sấy cao tầm hơn 2 m, anh Điện cho biết, ngày hôm sau sẽ cho chạy lò nhỏ (khoảng 2 m3) trước. Tết sắp đến, phải chuẩn bị "om" mấy loại ấm chén, bát đĩa, lọ hoa, hộp đựng quà... để giao khách hàng ngay. Còn chiếc lò ga lớn 4,5 m3, từ giờ đến ra xuân, khi có đơn hàng của các đối tác từ các tỉnh bạn thì sẽ đốt lò. Anh Điện nói.

Qua tìm hiểu, từ năm 2006 đến nay, và nhất là năm nay khi kinh tế thế giới vào giai đoạn suy thoái, lượng tiêu thụ sản phẩm của các doanh nghiệp ở Bát Tràng sụt giảm dần từng năm. Không như những năm trước năm 2000, khi làng nghề trúng dịp làm ăn, hầu hết cơ sở sản xuất như anh Điện có lúc chạy đua với đơn hàng từ nước ngoài vẫn không kịp. Nhà tôi bấy giờ còn đốt lò than, hàng chục thợ ngày nào cũng phải làm thêm giờ để đủ mỗi tháng 3.000 - 4.000 bộ chậu hoa, chậu cảnh "xuất" sang Hàn Quốc, Ô-xtrây-li-a, Nhật Bản. Nay nhìn lại thời hoàng kim qua đi, giọng kể của anh Điện chùng xuống, mấy năm rồi, lượng hàng xuất đi nước ngoài giảm nhiều. Sức mua giảm có lúc "vơi" già một nửa...

Tình hình nhiều doanh nghiệp gốm sứ ở làng nghề Bát Tràng cũng vậy, nhất là những loại sản phẩm gốm mỹ nghệ cao cấp. Loại mặt hàng này tiêu thụ trong nước rất ít, chủ yếu sang thị trường Anh, Tây Ban Nha, Nhật Bản, một số nước châu Âu... Theo thống kê chưa đầy đủ, làng nghề Bát Tràng hiện có hơn 500 hộ gia đình sản xuất, hơn 50 doanh nghiệp kinh doanh hàng gốm sứ dân dụng và xuất khẩu, thu hút số lao động thường xuyên và thời vụ lên tới hơn mười nghìn người/ngày. Năm 2008, do biến động về giá cả, mức tiêu thụ hàng hóa, xuất khẩu giảm... cho nên tổng doanh thu toàn xã giảm khoảng 24% so với năm trước. Chủ tịch UBND xã Đào Xuân Hùng, cho biết: Trước đây, có năm làm ăn thành công, làng nghề xuất khẩu lượng hàng gốm sứ đạt tổng doanh thu khoảng 12 triệu USD/năm, có doanh nghiệp làm tốt đạt doanh thu tới mười tỷ đồng/năm.

Theo số liệu thống kê, những năm gần đây, làng nghề và hàng thủ công mỹ nghệ (TCMN) nước ta tăng trưởng vượt bậc, góp phần giải quyết việc làm cho hơn 1,4 triệu hộ gia đình với khoảng 13 triệu lao động, chiếm khoảng 30% lao động tại nông thôn. Ước tính thu nhập trung bình của lao động khu vực này cao gấp từ hai đến bốn lần so với làm nông nghiệp. Cả nước đến nay có hơn một nghìn doanh nghiệp trực tiếp sản xuất hoặc kinh doanh xuất khẩu hàng TCMN, góp phần tăng đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu cả nước.

Tuy nhiên, trước tình hình khó khăn chung của cả nước đã tác động khá rõ nét đến nhiều doanh nghiệp làng nghề TCMN nói chung và các sản phẩm gốm Bát Tràng nói riêng. Trong lúc không ít cơ sở sản xuất bị thu hẹp, thậm chí bị đình trệ thì cơ sở sản xuất gốm sứ Đức Tân tìm hướng đi riêng, hướng vào thị trường nội địa. Anh Trần Đức Tân, chủ cơ sở này cho rằng, để một doanh nghiệp làng nghề trụ vững trước biến động thị trường, phải không ngại thay đổi cách làm cũ, chờ khách tới đặt hàng, mà cần nhanh nhạy hơn, nắm bắt xu thế thị trường để điều chỉnh quá trình sản xuất.

Thời buổi "thóc cao, gạo kém", vậy mà xưởng sản xuất Đức Tân vẫn luôn có từ 40 đến 50 thợ làm việc. Chuyển hướng từ làm hàng gốm TCMN xuất khẩu, nay anh Trần Đức Tân đầu tư sang lĩnh vực thiết kế, sắp đặt gốm sứ nội thất. Anh Tân cho biết, xu hướng đô thị hóa ngày càng tăng và điều kiện cuộc sống người dân được cải thiện, nhu cầu về nghệ thuật trang trí nội thất do đó ngày càng cao. "Tôi tìm sự khác biệt qua việc sưu tập các mẫu nhà đẹp, từ đó phối cảnh, tạo mầu sắc, họa tiết, hoa văn cho sản phẩm gốm theo mùa, theo năm, phù hợp các món đồ gia dụng của gia chủ". Anh Tân giải thích thêm.

Cũng như các làng nghề, các doanh nghiệp làng nghề Việt Nam đang trong thời kỳ khôi phục, ổn định và từng bước phát triển. Suy giảm kinh tế đẩy nhiều làng nghề như Bát Tràng vào tình thế không ít khó khăn. Qua trao đổi với các chuyên gia và người dân trực tiếp sản xuất, thực tế hiện nay, sản phẩm của nhiều cơ sở vừa và nhỏ chưa sát nhu cầu thị trường, thị hiếu của người tiêu dùng. Theo Trưởng văn phòng đại diện Hiệp hội Làng nghề Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh Nguyễn Lực, hàng triệu người làm việc trong các làng nghề không có cơ hội để tìm hiểu thị trường, chưa hiểu đầy đủ về yếu tố văn hóa, thị hiếu khách hàng. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường thế giới của các làng nghề và sản phẩm khó khăn hơn nhiều so với các ngành sản xuất khác.

Một điểm quan trọng khác - theo ông Nguyễn Lực, bên cạnh truyền nghề theo phương pháp cũ, người thợ cần được đào tạo chuyên nghiệp để làm ra những sản phẩm đẹp hơn, đặc sắc hơn. Cả nghệ nhân và người thợ cần có ý thức được việc tích lũy kiến thức, kỹ năng truyền thống với đổi mới công nghệ, kỹ thuật sáng tạo hiện đại, rồi tổ chức và quản lý hiệu quả doanh nghiệp, kỹ thuật tiếp thị, nghiên cứu thị trường... Nhiều người cho rằng, xu hướng tiêu dùng hàng TCMN, trong đó mặt hàng gốm sứ cao cấp, và cả một số loại sản phẩm gia dụng gốm sứ, khách hàng thường thích tìm kiếm sản phẩm có nét mới. Hơn ai hết, những người dân làng nghề Bát Tràng từ năm ngoái đã chú trọng yếu tố sáng tạo trong sản phẩm, từ mẫu mã, phong cách, mầu sắc, nguyên liệu làm cho mỗi sản phẩm gốm sứ hợp thời trang, có tính sử dụng, đẹp và bền.

Ý tưởng đưa làng nghề Bát Tràng vào khai thác du lịch đã được khởi động từ nhiều năm qua. Nhiều doanh nghiệp lữ hành đã mở các tour du lịch đến các làng nghề. Du khách trong nước, những năm gần đây, đã bắt đầu tham gia vào các tour chiêm ngưỡng vẻ đẹp thú vị của thiên nhiên, thắng cảnh, thăm thú các làng nghề. Đây hẳn là cơ hội để phát huy các nguồn tài nguyên sinh thái đa dạng, phong phú của các giá trị di sản văn hóa làng cổ Việt, mà Bát Tràng là một trong những điểm đến tiêu biểu.

Trên con đường đê dọc bờ sông Hồng mùa nước cạn, xe tải chạy ngược xuôi thổi bụi mù hối hả phục vụ hàng chục hạng mục công trình dân sinh lớn. Xa xa sừng sững hai cây cầu mới Thanh Trì và Vĩnh Tuy vượt sông Hồng nhộn nhịp các loại xe đan nhau chạy như mắc cửi. Trong dòng xe ấy, có những chiếc vừa "no hàng" xuất bến từ làng nghề Bát Tràng bên sông, kịp mang những món quà thấm đẫm hồn quê đi khắp mọi miền. Cái Tết đang cận kề...

Nguồn : Bài và ảnh: VĂN NGHIỆP CHÚC