Bảo tàng không chỉ lưu giữ quá khứ, các thông điệp của nó đều hướng về hiện tại và tiềm ẩn sức mạnh phát triển tương lai. Kết thúc mười năm đầu của thế kỉ mới, việc đề xuất xây dựng bảo tàng nông nghiệp Việt Nam đầu tiên ở Đồng bằng sông Cửu Long của TS Lê Văn Bảnh - Giám đốc viện lúa miền Nam và Bảo tàng cà phê thế giới của Đặng Lê Nguyên Vũ – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Trung Nguyên là những gợi mở cần suy nghĩ.

Văn hóa sức mạnh mới cho kinh tế

Các nước Âu-Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc... đều có rất nhiều bảo tàng lớn nhỏ khác nhau. Có bảo tàng dân tộc học hay mỹ thuật rất vĩ đại nhưng cũng có bảo tàng về các ngành sản xuất truyền thống như lịch sử xe hơi, kỹ thuật in, internet, kỹ thuật truyền thông, máy tính, điện ảnh, khoa học kỹ thuật, thậm chí là bảo tàng sôcôla, phômai, sữa... Không phải vì họ muốn phô trương sức mạnh của mình, mà có lẽ họ muốn tôn vinh tri thức của nhân loại.

Bảo tàng chính là nơi vun đắp gốc rễ cho lĩnh vực kinh tế, cho sản phẩm thông qua kích thích trí óc tò mò, trí tưởng tượng, năng lực sáng tạo, và trên hết, tình yêu thương con người, yêu thiên nhiên, tựu trung lại là văn hóa. Tại seoul(Hàn Quốc), có một bảo tàng tư nhân nhỏ trưng bày sản phẩm từ rơm, rạ:các loại dép, áo, những đồ chơi của trẻ em, các vật dụng khác. Tương tự, bảo tàng kim chi, một món ăn quốc hồn quốc túy. trưng bày quy trình trồng các loại rau, cách thu hoạch, cách chế biến món ăn từ kim chi, các loại đồ gốm liên quan... Bảo tàng còn chiếu phim về cách thức làm và sử dụng sản phẩm rất sinh động, hấp dẫn. Một cách quảng bá về văn hóa Hàn Quốc rất hiệu quả, thu hút khá nhiều khách tham quan. Nhiều du khách đến xem đã mua các sản phẩm tại bảo tàng.

Cà phê Việt Nam được trồng nhiều nhất ở Tây Nguyên, vùng đấ giàu bản sắc văn hóa, tâm linh. Chính bản sắc tâm linh này tạo nên một không gian văn hóa càphê phong phú, huyền ảo. Ảnh: 100hanoi. com

Việt nam có thể lập rất nhiều bảo tàng chuyên sâu cho một sản phẩm đã có thương hiệu về kinh tế để tạo dựng thương hiệu về văn hóa như thế. Cách đây ít lâu, cuộc trưng bày và trình diễn về nghề đan thuyền ở huyện Yên Hưng, Quảng Ninh, bên cạnh việc tôn vinh một nghề thủ công truyền thống. còn giúp người thợ thủ công tự tin, sáng tạo hơn để tìm ra những mẫu mã mới thích ứng nhu cầu thị trường. Lập tức sau đó có nhiều người đến đặt hang hơn.

Các tour du lịch bắt đầu quan tâm và đưa những làng nghề này vào tuyền tham quan. Thu nhập của người dân tăng đáng kể, văn hóa không mất đi mà còn được lưu truyền, làm mới. Hay đối với gốm Phù Lãng cũng vậy, sau các lớp tập huấn làm gốm cho trẻ em, những người thợ gốm giao lưu cùng họa sĩ chuyên nghiệp, gốm Nhung ở bảo tàng dân tộc học đã có nhu cầu đổi mới. Từ chỗ phải bỏ nghề đi kiếm ăn xa nay họ đã trở về, sản xuất mẫu mã mới. Gốm Phù Lãng hồi sinh từ đó.

Bảo tàng lúa gạo - cái nôi của văn minh lúa nước

Việt Nam là quốc gia có nền văn minh lúa nước phong phú nhất với tư cách không chỉ là vựa lúa của nhân loại mà còn là cái nôi xa xưa nhất của lúa nước. Tại IRRI(viện nghiên cứu lúa gạo quốc tế ở Philippines) có một bảo tàng các giống lúa thế giới, giống lúa của Việt Nam là cổ xưa nhất, và nhiều giống lúa nước nhất. Những cây lúa ma, lúa nổi, lúa trời đến lúa nước ở đồng bằng sông Cửu Long là câu chuyện rất dài về quá trình khai hoang mở cõi.

Những cánh đồng lúa ấy đã nuôi sống dân tộc này, đang và sẽ làm sứ mệnh vô cùng quan trọng đối với cuộc sống con người, với văn minh nhân loại khi góp phần bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu một cách bền vững trong tư cách quốc gia xuất khẩu gạo thứ hai thế giới... Có một bảo tàng lúa gạo sống động, phong phú hàm chứa những giá trị văn hóa, thông điệp nhân văn, thì giá trị của những hạt lúa Việt Nam sẽ được cộng thêm rất nhiều. Đó là chưa kể đến một thế giới sản phẩm khác làm từ rơm, rạ, với các công cụ từ thô sơ đến các phương tiện chế biến hiện đại ẩn chứa bên trong lối sống, phong tục tập quán gắn liền với sinh thái thiên nhiên... Một bảo tàng lúa gạo như thế sẽ là một bảo tàng có sức hội tụ rất lớn đối với hàng tỉ người mỗi bữa bưng bát cơm lên. Ai ơi bưng bát cơm đầy, sẽ trở nên tha thiết lắm.

Ở nước ta chỉ có Lê Quý Đôn viết kỹ về nhiều ngành nghề cổ và giống má. Đó cũng chính là nguồn, là cơ sở tốt nhất để chúng ta có thể tham khảo cho một bảo tàng lúa gạo trong tương lai.

Ngày nay, mỗi lần đi qua đại lộ Đông Tây, nhìn bến Bình Đông thay da đổi thịt từng ngày, những nhà máy xay xát xưa, những kho hàng rất đặc trưng của quốc gia xuất khẩu gạo từ những năm 30 của thế kỷ trước đã biến mất, thành những ngôi nhà cao tầng đồ sộ mà thấy tiếc bâng quơ một cái gì đó đã mất. Giá như nơi đây có một bảo tàng lúa gạo để ngày ngày, những đoàn khách đến, để trên bến dưới thuyền như nó đã từng...

"Tôi nghĩ với các dân tộc ở Tây Nguyên, kể câu chuyện càphê (và cao su, hồ tiêu, điều, các cây công nghiệp khác) không thể tránh khỏi là một câu chuyện buồn: câu chuyện của mất đất, câu chuyện của phá rừng, câu chuyện mất đi không gian sinh thái nhân văn ngàn đời của họ. Chừng nào có thể bao quát được càng nhiều khía cạnh, kể cả những khoảng tối và cay đắng trong lịch sử thực dân và quá trình mở mang thời hiện đại trên mảnh đất Tây Nguyên, tôi tin chắc rằng một bảo tàng càphê sẽ không chỉ mang thế giới về với Tây Nguyên, mà con mang Tây Nguyên ra với thế giới. "

Bảo tàng Cà phê - từ một giấc mơ

Đâu chỉ lúa gạo, Việt Nam cũng là quốc gia sản xuất và xuất khẩu càphê thứ hai thế giới. Cà phê Việt Nam được trồng nhiều nhất ở Tây Nguyên, vùng đấ giàu bản sắc văn hóa, tâm linh. Chính bản sắc tâm linh này tạo nên một không gian văn hóa càphê phong phú, huyền ảo. Ông Đặng Lê Nguyên Vũ cho biết: "Một bảo tàng càphê thế giới phải hội tụ những thế mạnh về trí tuệ, tinh thần, triết lý, lối sống, văn hóa liên quan đến càphê cùng thế mạnh bản than chất lượng sản phẩm càphê... Trung Nguyên nhiều năm nay đã tập hợp nhiều chuyên gia lịch sử, kinh tế, văn hóa hàng đầu Việt Nam để xây dựng dự án bảo tàng càphê thế giới.

Chúng tôi đã gặp gỡ nhiều kiến trúc sư nổi tiếng của Nhật Bản, Tây Ban Nha, Anh, Singapore cùng các kiến trúc sư hàng đầu Việt Nam để xây dựng, quy hoạch, thiết kế bảo tàng. Chúng tôi muốn bảo tàng này mang tính vĩnh cửu và có chất liệu bản địa, vì vậy nhiều năm nay đã tìm kiếm, tập kết hàng vạn khối đá núi lửa ở khắp Tây Nguyên để chuẩn bị xây bảo tàng trên khuôn viên 50ha. Chúng tôi sưu tập, mua lại nhiều bộ sưu tập về văn hóa Tây Nguyên - cái nôi hàm chứa hồn đất, hồn nước, hồn người, hồn nghề cho càphê Tây Nguyên, và mới đây chúng tôi đã nhượng lại cả một bảo tàng càphê ở Đức với hơn 10. 000 hiện vật cổ trên thế giới liên quan đến càphê... "

Từ một giấc mơ rất đẹp để trở thành hiện thực là một quãng đường dài với không ít khó khan.

Bảo tàng gốm sứ- viết nên câu chuyện lịch sử

Có thể nói qua nhiều thế kỷ, gốm sứ Việt Nam đã trở thành "sứ giả" giao thương với quốc tế, các bộ sưu tập gốm sứ Việt Nam không thể thiếu trong các bảo tàng nước ngoài và các nhà sưu tập tư nhân trong nước, nhưng một bảo tàng gốm sứ quốc gia thì chưa hề có. Muốn xây dựng bảo tàng gốm sứ cần hai việc: hiện vật và nghiên cứu. Hiện vật thì các bảo tàng trong nước không thiếu, có thể mời tư nhân đem sưu tập của mình thuờng xuyên trưng bày thành từng chuyên đề. Việc này các bảo tàng thế giới vẫn làm, vì không bảo tàng nào có đủ.

Sự trân trọng với tài sản văn hóa của tư nhân là quan trọng. Còn nghiên cứu khó khăn hơn nhiều, phải viết được lịch sử gốm sứ Việt Nam, xác định hiện vật dưới góc độ khảo cổ học kỹ lưỡng. Rồi đến các vấn đề tạo dáng, kỹ thuật, lò nung... Các sách tốt về gốm sứ Việt Nam đều do người nước ngoài làm, và họ bán rất chạy. Gốm sứ cổ Việt Nam nổi tiếng trên thế giới như một hình ảnh văn minh. Các sách trong nước thì chủ yếu in ảnh và lèo tèo vài trang giới thiệu.

Theo Sài Gòn Tiếp Thị Xuân 2011

Sưu tầm